INCWAJANA NGAMAKHOTHO WEZOKULINGANA
SAZISA UMTHETHO WEZOKULINGANA
NjengamaSewula Afrika, amalungelo wethu aqinisekiswa abe avikelwe mThethosisekelo weSewula Afrika kanye neRhelo lamaLungelo wobuNtu. Ngokunjalo, umthetho uyawasebenzisa amalungelo ahlukeneko. Ilungelo lokulingana njengelinye lamalungelo la, livikelwe mthetho otholakala emThethweni wokuPhuhliswa kokuLingana nokuKhandelwa kokuBandlulwa ngokungakaFaneli, umthetho wenomboro 4 ka-2000 (umThetho wezokuLingana).
Umnqopho WomThetho WezokuLingana
UmThetho wezokuLingana uhlose:
Ukukhandela nokuQeda ukuBandlulula ngokuNgakafaneli;
Ukukhandela nokuQeda iKulumo yeNzondo;
Ukuphuhlisa ukulingana
UmThetho wezokuLingana unikela ngentatha kibongazimbi bananyana ngisiphi isenzo esingehla. Lomthetho godu unikela ngamagadango wokufundisa umphakathi nokukhuphula ukwazi komphakathi ngokulingana.
UmThetho wezokuLingana ufuna ukukghonakalisa itjhuguluko emphakathini wedemokhrasi ohlangeneko ngokwahlukana kwawo begodu nohlahlwa mithethokambiso yokulingana, ukulunga, ukulingana, neragelo phambili emphakathini, ubulungiswa, isithunzi sobuntu nekululeko emphakathini onetlhogomelo. Lomthetho ubeka umsebenzi omuhle nesibopho phezu kwakarhulumende, iinhlangano okungasizo zakarhulumende, iinhlangano ezitholakala emphakathini, iinhlangano zamasiko nabantu boke ekuphuhliseni ukulingana.
URhulumende nabo boke abantu, babotjhwa mThetho wezokuLingana, okubeka kucace bona akunaRhulumende namkha umuntu ozakubandlulula omunye ngokungakafaneli.
UmThetho wezokuLingana unikela umBuso ngokusebenzisa umNyango wezobuLungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo, amandla wokuhloma amaKhotho wezokuLingana kiwo woke amaPhrovinsi wenarha.
UmNyango wezobuLungiswa ukufikela lapha, uhlome amaKhotho wezokuLingana ama-60 inarha yoke. UmNyango uhlose ukuhloma amaKhotho wezokuLingana ali-160 ngo-2004. Amakhotho amanengi azakwenza kube lula emphakathini ukuwasebenzisa ngaphandle kokukhamba ibanga elide ukuzwakalisa iinghonghoyilo zawo kanye nokuthola imisebenzi yawo ekhotho.
Amakhotho wezokuLingana amanengi azakuhlonywa ngo-2005, bekufike lapha woke amakhotho wabomarhastrada wenarha yethu anamaKhotho wezokuLingana. Lokhu kuzakufikelelwa ngo-2006.
AmaKhotho wezokuLingana ahlonywa emakhotho wabomarhastrada asele akhona nemaKhotho aPhakamileko. Lamakhotho azakuqalana neendaba zokuBandlulula ngokuNgakafaneli, ikulumo yenzondo kanye nokuHlukunyezwa.
UkuBandlululwa NgokuNgakafaneli:
UkuBandlulula ngokuNgakafaneli kungasuselwa ebuhlangeni, ubulili, zomseme, ukubasidisi, ubujamo kwezomtjhado, ukuthi umuntu umhlobobani nokuthi ungowasiphi isitjhaba, umbala, ukuthi ngumma namkha ngubaba, ubudala, ukurholophala, ikolo, unembeza, ikolelo, amasiko, ilimi nokubelethwa.
UkuBandlulula ngokuNgakafaneli godu kungenzeka ngesibanga seKulumo yenZondo kanye nangokuHlukunyezwa komuntu namkha kwabantu. Esikhundleni seKulumo yenZondo, iKhotho yezokuLingana ingalaya umuntu othinteka eKulumeni yenZondo abekwe umlandu eKhotho yoBulelesi.
Ukuvezwa nokusatjalaliswa kwelwazi elibandlulula ngokungasikuhle kukhandelwe mthetho wezokuLingana kanye nomThethosisekelo.
Amagadango Wokuletha Isinghonghoyilo EKhotho YezokuLingana
Kokuthoma umghonghoyili uya eKhotho yezokuLingana bewazisa uMabhalana weKhotho yezokuLingana bona ufuna ukwenza isinghongoyilo ngomuntu namkha abantu, namkha ngehlangano ethileko.
UMabhalana lowo kufanele arhelebhe ummangali namkha abanghonghoyili ukuzalisa iforomo elifaneleko (Form 2).
UMabhalana kufanele azise umuntu namkha abantu namkha abajameli behlangano leyo emmangalelwako.
UMabhalana godu uzakuthumela indaba (isinghonghoyilo) eSikhulwini esiNgameleko seKhotho yezokuLingana ethintekako.
IsiKhulu esiNgameleko sizakuqunta nayikuthi indaba kufanele ilalelwe eKhotho yezokuLingana namkha idluliselwe kwenye ikundla yokulalela.
Enye ikundla yokulalela izakuqalana nendaba ngokurhaba okukghonekako.
Nayikuthi indaba ayiphethwa ngesikhathi esibonakalako namkha ayirarululwa ngokwaneliseka komunye namkha bobabili abadlalindima, manje indaba ingabuyiselwa eKhotho yezokuLingana bona iyokuqedelelwa, nayikuthi omunye wabathintekako namkha abathintekako babawa njalo ngemva kwesikhathi.
Lokha isiKhulu esiNgameleko nasiqunta bona indaba ilalelwe eKhotho yokuLingana, isiKhulu esiNgameleko singabawa uMabhalana bona abeke ilanga lokulalela indaba.
Ukulalela kungabanjwa ngelanga elibekiweko elaziwa ngibo boke abathintwa yindaba.
Ekulalelweni kwendaba, isiKhulu esiNgameleko, singaqunta ukukhomba abantu ababili bona babekhona njengabahloli ukurhelebha isiKhulu esoNgameleko ekulaleleni indaba. Abahloli bathathwa njengamalunga wekhotho ngaso soke isikhathi indaba nayilalelwa yikhotho.
Ekuletheni isinghonghoyilo ekhotho, isinghonghoyilo namkha iinghonghoyilo ezinjalo zingalethwa:
Nginanyana ngimuphi umuntu ozenzelako;
Nanyana ngimuphi umuntu owenzela omunye umuntu ongakwaziko ukuzenzela;
Nanyana ngimuphi umuntu njengelunga, lesiqhema namkha owenzela isiqhema sabantu;
Nanyana ngimuphi umuntu owenzela umphakathi;
Nanyana ngiyiphi ihlangano eyenzela amalunga wayo;
Imisebenzi ekhethekileko ebekwe phezu kweKomitjhana yamaLungelo wobuNtu kanye nezinye iinhlangano ezihlonywe ngokuya komThethosisekelo wenarha :
Ukurhelebha abanghonghoyili ekuletheni iinghonghoyilo ekhotho;
Ukwenza iphenyisiso ngemilandu nokuyelelisa abanghonghoyili; kanye
Nokuthatha amagadango umthetho ofuna athathwe.
Omunye othintekako endabeni angarhelejwa namkha ajanyelwe ligqwetha (igqwetha namkha igqwetha lemajajini) namkha ngomunye umuntu onekghono lokurhelebha namkha ukujamela othintekako.
Ukudlulisela Umlandu Phambili:
Nanyana ngimuphi umuntu ongakaneliswa mlayo owenziwe yiKhotho yezokuLingana angadlulisela phambili umlandu mayelana nomlayo loyo ngendlela efunekako begodu nangesikhathi awuse eKhotho ePhakamileko namkha iKhotho ePhakamileko yokuDlulisela iinqunto, kuye ngobujamo. Isibawo sokudlulisela phambili singenziwa bunqopha eKhotho yomThethosisekelo.
AmaNdla WeKhotho YokuLingana
Kumsebenzi weKhotho yokuLingana ukutjho bonyana ukubaNdlulula ngokuNgakafaneli, iKulumo yeNzondo namkha ukuHlukumeza, njengombana kuzabe kunjalo, kwenzeke ngendlela etjhiwoko. Ngemva kokuqalisisa nokuqunta, ikhotho ingenza umlayo ofaneleko ngokuqala ubujamo.
Ikhotho ingalayela:
Ukuvumelana (isivumelwano) hlangana kwabathintekako;
Ukubhadelwa kwemali yehlawulo;
Ukukhandela imikghwa yokubandlulula ngokungakafaneli namkha ukuyala bona amagadango athileko athathwe ukukhandela ukubandlulula ngokungakafaneli, ikulumo yenzondo namkha ukuhlukumeza;
Ukwenza bona amathuba athileko neenzuzo, alelwa ngokungakafaneli ebujamenobo, atholakale kummangali;
Ukufezakaliswa kwamagadango akhethekileko ukulungisa ukubandlulula ngokungakafaneli, ikulumo yenzondo namkha ukuhlukumeza;
Ukuyala ukunikelwa indawo yokuhlala esiqhemeni esinghonghoyilako namkha isiqhema sabantu ngothintekako namkha okwenziwa isinghonghoyilo ngabo;
Ukubawa ukulitjalelwa okunganamibandela;
Ukuyalela uMabhalana wekhotho bona athumele indaba kuMnqophisi wezokuTjhutjhiswa komPhakathi khona kuzakuba nokuthweswa umlandu okufaneleko eKhotho yezoBulelesi.
IKhotho yezokuLingana godu ingakhupha:
Umlayo ofuna bona ummangalelwa enze imibiko yeragelo phambili njalo ekhotho namkha ehlanganweni ethintekako ebekwe ngokuya komThethosisekelo wenarha, mayelana nokufezakaliswa komlayo wekhotho.
IKhotho yezokuLingana godu ingadlulisela nanyana ngiyiphi indaba engaphambi kwayo kwenye nenye ihlangano ehlonywe ngokuya komThethosisekelo ukuyokulanyulwa, ukubuyisana namkha ukukhulumisana.
